Каржылык сабаттуулук — бул акчаларыңызды башкаруунун жөндөмү, алар сизди башкаруусуна жол бербөө.
Нурлан Бейшебаев, каржы боюнча эксперт, окуу жана жазууну үйрөнүү билимсиздикти жоюгандай, каржылык сабаттуулук жеке каржыларды башкаруу көндүмдөрү менен келет деп белгилейт.
Каржылык сабаттуулуктун негизги принциби - кирешенин деңгээлинен көз каранды болбостон, бар ресурстарды натыйжалуу пайдалануу. Каржылык сабаттуу болуу үчүн, керектүү билимди алуу маанилүү. Интернетте көптөгөн окуу материалдары жана методикалар бар», - деп кошумчалайт ал.
Каржылык максат — ийгиликтин ачкычы
Каржылык сабаттуулукту күнүмдүк жашоодо колдонуу — акчаларды ийгиликтүү башкаруунун негизги шарты.
«Көпчүлүк адамдар жыйноону кыйынчылык деп эсептешет, бирок бул адатка айландырса болот. Кирешенин суммасына карабастан, акчанын бир бөлүгү дайыма жыйналууга бөлүнүшү керек. Бул келечектеги инвестициялар үчүн негиз болот. Эң негизгиси — пландар жана максаттар болушу. Эгер адам эмне үчүн үнөмдөп жатканын түшүнсө, калган кадамдар автоматтык түрдө аткарылат», - деп баса белгилейт адис.
Мисалы, айына 50 миң сом киреше тапкан адам, бул сумманын белгилүү бир бөлүгүн жыйноого бөлүшү керек. Жыйналган сумманын өлчөмү маанилүү эмес — бул принципке ылайык келүү маанилүү.
Бейшебаев балдарды каржылык сабаттуулуктун негиздерине 10 жаштан баштап үйрөтүү керек деп талап кылат.
«Эрте жаштан баштап, балдарга акчалардын кайдан келип, кандайча сарпталаарын түшүндүрүү маанилүү. Эгер акчалар жетишпесе, «Жыйноо керек» деп айтууга болот. Кээ бир ата-энелер балдарын каржылык маселелерге тартпаганды жактырышат, бирок бул туура эмес. Баланын каржылык негиздерди түшүнүшү керек», - дейт ал.
«10 жаштан баштап балдарга акча бериш керек жана аларды туура сарптоого үйрөтүү керек. Принциптерди түшүндүрүү, бирок практикада колдонууга мүмкүнчүлүк бербөө, аспаптысыз аспапта ойноону үйрөнүү менен бирдей. Ошондуктан, баланын чөнтөк акчасы болушу жана бюджет түзүү, кирешелерди жана чыгашаларды эсептөө мүмкүнчүлүгү болушу маанилүү», - деп кошумчалайт эксперт.
Кирешелерди жана чыгашаларды жазып алуу каржыны контролдоого жардам берет.
Мажбурий чыгашаларга: ижара, ипотека, кредиттер жана коммуналдык төлөмдөр кирет.
Өзгөрмө чыгашалар: тамак-аш, кийим, көңүл ачуу, эс алуу, үй-бүлөлүк товарлар жана жеке муктаждыктар.
Үч ай бою эсеп жүргүзгөндөн кийин, кандай сумма киргенин жана ал эмне үчүн сарпталганын анализдөөгө болот, ошондой эле кандай чыгашалардан баш тартса болорун аныктоого болот. Бул кыйын болушу мүмкүн, бирок мындай ыкма керексиз чыгашаларды азайтууга жардам берет.
50–30–20 ыкмасы
Экинчи пайдалуу ыкма — 50–30–20 эрежеси: кирешенин 50% негизги чыгашаларга, 30% өзгөрмө чыгашаларга, ал эми 20% жыйноолорго жана инвестицияларга жумшалууга тийиш.
Сатып алууда этият болуңуз
Импульсивдүү сатып алуулар көбүнчө жарнама жана маанайдын таасиринен улам болот.
Муну болтурбоо үчүн төмөнкү ыкмаларды колдонсоңуз болот:
Эгер сатып алуунун зарылдыгына күмөн санасаңыз, аны 24 саат же бир нече күнгө чейин кечиктириңиз.
Дүкөнгө баруунун ордуна, сейилдөө, спорт, китеп окуу же кино көрүү менен алектенүүнү аракет кылыңыз.
Кредиттерди чыныгы муктаждык болгондо гана колдонуңуз:
- турак жай сатып алуу үчүн,
- зарыл жумуш буюмдары үчүн,
- медициналык муктаждыктар үчүн.
Каржылык сабаттуулук — бул байлык жыйноонун жөн гана жолу эмес, туруктуу жана коопсуз жашоо үчүн маанилүү инструмент. Өз акчаларын туура башкарган адамдар гана өз келечегин ишенимдүү курууга жөндөмдүү. Бүгүн каржылык сабаттуулукту өнүктүрүүнү баштасаңыз, эртең үчүн туруктуулукту камсыз кыласыз.
