АКИpress маалымат жыйынында "ЭСМ-СИ" компаниясын өкүлү Бийназар Бердикеев Энергетика министрлиги "электр тармактарын бөлүштүрүү компанияларын мажбурлап сатууга же банкрот кылууга" ниеттенгенин билдирди.
Бул сөздөр сектордун башка өкүлдөрү тарабынан колдоого алынды, алар да тармактын мүмкүн болгон монополиялашуусу боюнча тынчсызданууларын билдиришти.
Тынчсыздануунун негизги себеби Энергетика министрлигинин "Бөлүштүрүүчү ишканалар үчүн электр энергиясы тармагындагы айрым маселелер боюнча" буйруктун долбоорун талкуулоо болду, ал 2022-жылдын 12-сентябрында сунушталып, 2026-жылдын 10-мартында коомдук талкууга чыгарылган.
Буйруктун долбоору жеке бөлүштүрүүчү компаниялар үчүн электр энергиясын сатып алуу боюнча жаңы "импорттук тариф" киргизүүнү сунуштайт.2025-жылдын апрелинде бекитилген жеке негизделген тарифтердин ордуна, импорттун орто салмактуу баасына жараша баа киргизилиши күтүлүүдө, бул бөлүштүрүүчү компаниялар тарабынан сынга алынып жатат. Мындан тышкары, электр энергиясынын импорту боюнча маалымат мамлекеттик сыр болуп саналат.
Бердикеев, чындыгында, ишканаларга эки тандоо сунушталганын белгилейт: же мамлекеттик компанияга (ААК "НЭСК") пайдасыз баада активдерин сатуу, же банкроттуктун себеби боло турган тариф боюнча иштөө.
Тармактарды сатып алуу үчүн болжол менен 5 миллиард сом талап кылынат, бул энергетика сектору үчүн жаңы карызды жаратып, мамлекеттик бюджеттен төлөнөт.
Бардык жөнгө салуу жана көзөмөл функцияларын бир мекемеде топтоо тармакта ачыктыкты жана атаандаштыкты коркунучка салат, бул 2027-жылга пландалган ЕАЭБ жалпы рыногунун принциптерине каршы келет. ЕАЭБдин негизги идеялары рыноктук механизмдерге жана адилеттүү атаандаштыкка негизделген.
Ошондой эле сунушталган өзгөртүүлөр жеке сектордун жоголушуна жана жеке инвестицияларды азайтууга алып келиши мүмкүн. "Электр энергиясы жөнүндө" мыйзам атаандаштык чөйрөсүн түзүүнү өзүнүн максаттарынын бири катары аныктайт, бул жеке секторду өнүктүрүү жана инвестицияларды тартууну да камтыйт.
Президент Садыр Жапаров Кыргызстанда бизнеске колдоо көрсөтүү боюнча чараларды активдүү ишке ашырып жатканын эске алганда, бул чаралар бийликтин кысымын азайтууга жана инвестициялык климатты жакшыртууга багытталган, Энергетика министрлигинин аракеттери энергетика секторунун катышуучулары арасында таң калуу жаратат.
Электр бөлүштүрүүчү компаниялар "импорттук тарифти" көз карандысыз экспертиза жүргүзүлгөнгө чейин токтотуунун зарылдыгын жана жөнгө салуучу (ТЭК департаменти) жана Мамлекеттик энергетикалык инспекциянын көз карандысыздыгын камсыз кылууну, аларды Энергетика министрлигинин көзөмөлүнөн чыгарууну талап кылышууда.
