Изилдөөлөр көрсөткөндөй, стигма жана дискриминация медициналык кызматтарга жетүүнү, ошондой эле адам укуктарын коргоону жана ишке ашырууну олуттуу тоскоолдуктарды түзүүдө.
ВИЧ менен жашаган адамдардын стигма индексинин глобалдык отчету (Stigma Index 2.0) 25% респонденттердин ар кандай стигматизация формаларына, анын ичинде медициналык мекемелердеги дискриминацияга туш болгондугун көрсөтөт, бул ишенимди бузуп, керектүү кызматтарга жетүүнү кыйындатат.
Мындан тышкары, ВИЧ менен жашаган адамдардын 85% ички стигманы сезишет, бул көпчүлүктүн статусун жашырууга же соттолуу коркунучунан улам дарыланууну токтотууга алып келет.
Дискриминация төмөнкүдөй терс таасирлерди тийгизет:
- ВИЧ тестирлөөсү;
- препараттарды камтыган профилактика кызматтарына жетүү;
- дарылоо;
- медициналык кызматтарга кайрылуу;
- негизги укуктарды ишке ашыруу;
- СПИД эпидемиясынын жайылышы.
UNAIDS негизги кадамдарды белгилеп өттү.
1. Дискриминациялык мыйзамдарды өзгөртүү
Мамлекеттерге мыйзамдарын кайра карап чыгып, ВИЧ менен жашаган жана тобокелдикке кабылгандарга зыян келтирген нормаларды жок кылуу сунушталат, анын ичинде жыныстык жумуш, наркотиктерди колдонуу жана бир жыныстуу мамилелерге байланыштуу мыйзамдар. Адистер мындай мыйзамдар медициналык кызматтарга жетүүнү кыйындатат деп баса белгилешет.
2. Медициналык жардамга укуктарды коргоо
- конфиденциалдуулукту камсыз кылуу;
- медициналык кызматкерлерди окутуу жана дискриминацияга каршы нөлдүк чыдамдуулук саясатын киргизүү;
- ВИЧ тестирлөөнүн милдеттүү практикасынан баш тартуу;
- бардык адамдар үчүн сапаттуу жана боорукер жардамды камсыз кылуу.
3. Жамааттарда стигманы азайтуу
- ВИЧ боюнча мифтерди жана жалган маалыматтарды жок кылуу;
- билим берүү жана маалымдуулукту жогорулатуу;
- эмпатияны жана түшүнүүнү өнүктүрүү.
4. Жамааттар тарабынан башталган инициативаларды колдоо
- ВИЧ менен жашаган адамдар тарабынан башкарылган уюмдарды каржылоо;
- чечим кабыл алууга катышуусун камсыз кылуу;
- өз ара жардам тармактарын бекемдөө;
- ВИЧ боюнча жооп чараларында жамааттардын лидерлик укуктарын коргоо.
Маанилүү белгилеп өтүүчү нерсе, жыл сайын 1-мартта БУУ тарабынан уюштурулган "Нөл дискриминация" эл аралык күнү белгиленет.
2026-жылга чейин UNAIDS өкмөттөрдү, медициналык кызматкерлерди, жумуш берүүчүлөрдү жана коомду ВИЧ менен жашаган адамдардын пикирлерин угууга жана фактыларга негизделген аракеттерди көрүүгө чакырат, ошондо ар бир адам тестирлөөнү өтүп, дискриминациядан коркпостон дарыланууга мүмкүнчүлүк алат.
