Бирок, кырдаал өзгөрдү, эми усталар өзүнүн көндүмдөрүн Билим берүү министрлигинин алдындагы Төзүмдүү сертификаттоо жана валидация борбору аркылуу легалдаштыра алышат.
Орозбек Төлөбеков: 25 жыл расмий тастыктоосуз
Сантехник Орозбек Төлөбеков 25 жылдан ашык убакыттан бери өз кесибинде иштеп, формалдуу билим албастан билим жана тажрыйба топтоду. Ал жеке компанияларда жашоого жайгашкан имараттарда жана балдар мекемелеринде системаларды орнотууда иштеди. Анын ийгиликтүү долбоорлору көп, бирок профессионалдуулугун тастыктаган документтери жок."Акыркы убакта документтерге талаптар күчөдү, аларды ар жерде текшеришет. Мен өз кесибиме берилгенмин жана аны өзгөртүүнү каалабайм, бирок сертификаттын жоктугу мени чектеп келди," - дейт Орозбек.
Эми ал өзүнүн көндүмдөрүн тастыктап, мамлекеттик сертификат алууга умтулууда.
Усталардын ар түрдүүлүгү
Көндүмдөрдү тастыктоо процедурасы ар кандай жаштагы усталар арасында улам популярдуу болуп баратат. Алардын ар биринин сертификат алуу өзгөчө маселелерди чечет.Максимге, мисалы, болгону 21 жаш, бирок ал беш жылдык сантехникалык тажрыйбага ээ. Ал өз үй-бүлөсүн өзү камсыз кылат, бирок профилдик билимдин жоктугу ага тоскоол болууда.
"Мен бала кезимден бери иштеп келем жана көп тажрыйба топтодум. Эми сертификат алгым келет, расмий жумушка орношуп, чет өлкөдө иштөө мүмкүнчүлүгүнө ээ болуу үчүн," - дейт Максим.
Башка бир талапкер, жыгач жана сантехникалык иштерге адистешкен, чет өлкөдө иш тажрыйбасына ээ. Ал чет өлкөдөгү эмгек рыногунда квалификацияны тастыктаган документтердин талап кылынарын түшүнгөн.
"Мен чет өлкөдө иштедим, жана керектүү документтерсиз жакшы жумуш табуу кыйын. Мен бул жерде өз көндүмдөрүмдү тастыктап, жаңы мүмкүнчүлүктөргө даяр болгум келет," - деп кошумчалайт ал.
Көндүмдөрдү таануу кандайча жүргүзүлөт?
2024-жылдын башынан тартып Кыргызстанда практикада алынган квалификацияларды тастыктоого мүмкүндүк берген валидация процедурасы киргизилди. Бул процесс Төзүмдүү сертификаттоо жана валидация борбору тарабынан көзөмөлдөнөт, ал 2023-жылдын августунда түзүлгөн.Валидация үч тарапты камтыйт: талапкер, көз карандысыз баалоочу жана мүмкүн болгон жумуш берүүчү. Экзамен эл аралык стандарттар боюнча өткөрүлөт, жана адис тапшырмаларды гана аткарып тим болбостон, бардык технологиялык регламенттерди жана коопсуздук стандарттарын сактоосу керек.
Бизнес тарабынан баалоого катышуу
Жүйөнүн негизги өзгөчөлүгү жумуш берүүчүлөрдүн экзамендерде болушу. Компаниялар үчүн бул жөн гана формалдуулук эмес, эффективдүү кадр тандоо жолу. Башчылар процессин көзөмөлдөп, талапкерлердин иштөө көндүмдөрүн жана профессионалдык дисциплинасын баалашат. Ошондой эле жумуш берүүчүлөрдүн арасында белгилүү квалификацияларды талап кылган чет элдик компаниялар болушу мүмкүн.Мындай кызматташтык эки тарап үчүн пайдалуу:
- Жумуш берүүчү адистин квалификациясына ишеним алат жана контрактты кол коюудан мурун аны иште көрөт.
- Уста экзаменациондук аянтчада түздөн-түз жумуш сунушун ала алат.
Сан жана мүмкүнчүлүктөр
Төзүмдүү сертификаттоо жана валидация борборунун директору Жанар Шаматованын айтымында, Кыргызстанда формалдуу эмгек менен камсыз кылуу болжол менен 37% жумушчу күчүн камтыйт, ал эми калган бөлүгү расмий эсепке алынбайт. Валидация системасы бул кырдаалды өзгөртүү үчүн түзүлгөн."Биздин сертификаттарыбыз Кыргызстанда жана Россияда гана эмес, башка өлкөлөрдө да таанылат. Соңку эки жылда миңден ашык адам бизге кайрылды, алардын 800ү ийгиликтүү валидациядан өттү," - деп баса белгилейт Шаматова.
Программа курулуштан кызмат көрсөтүү жана өндүрүшкө чейин кеңири кесиптерди камтыйт. "Өз көндүмдөрүн тастыктаган жумушчулар арасында слесарлар, жыгач усталар, тигүүчүлөр, ашпозчулар жана кызматкерлер бар," - деп кошумчалады ал.
Валидацияны Бишкекте гана эмес, региондордо да, аккредиттелген колледждердин жана баалоо борборлорунун базасында өтүүгө болорун белгилөө маанилүү.
Приоритеттүү кесиптер боюнча валидация үчүн негизги борборлордун арасында төмөнкүлөрдү белгилеп кетүүгө болот:
- Бишкек архитектура жана курулуш менеджменти колледжи;
- Токмок КНАУ им. Скрябина колледжи;
- Иссык-Куль индустриалдык-педагогикалык колледжи;
- Нарын агрардык-экономикалык колледжи НГУ;
- Ош индустриалдык-педагогикалык колледжи ОшГУ;
- Жалал-Абад ЖАГУ им. Осмонова колледжи;
- Кызыл-Кий горнотехникалык инновация жана экономика колледжи им. Т. Кулатова;
- Кара-Балта техникалык-экономикалык колледжи;
- Бишкекте ошондой эле профессионалдык лицейлер № 99, №10, №3, №5, №17, №98, №100, №93, №94 менен кызматташат.
