Кооптонуунун негизги себеби 2022-жылдын 12-сентябрында кабыл алынган, бөлүштүрүү ишканалары үчүн электроэнергетика боюнча маселелерди камтыган буйруктун долбоору талкууланганы болду, ал 2026-жылдын 10-мартында коомдук талкууга коюлган.
Пландашкан өзгөртүүлөр жеке бөлүштүрүү компаниялары үчүн электроэнергиянын жаңы тарифин киргизүүнү сунуштайт, бул тариф импорттун орточо салмактуу баасына жараша болот, 2025-жылдын апрелинде бекитилген жеке негизделген тарифтердин ордуна.
Мындан тышкары, компаниялардын өкүлдөрү электроэнергиянын импортунун баасы тууралуу маалымат жабык экенин жана мамлекеттик сыр катары эсептелинерин белгилешет.
Натыйжада бөлүштүрүү компаниялары үчүн дилемма пайда болду: же улуттук компания ОАО «НЭСК»ка өз тармактарын сатуу, же аларды финансылык кыйынчылыктарга алып келиши мүмкүн деп эсептеген тариф боюнча ишин улантуу.
Эксперттердин пикири боюнча, жеке тармактарды сатып алуу мамлекетке болжол менен 5 миллиард сомго түшүшү мүмкүн. Бул, компаниялардын өкүлдөрүнүн айтымында, энергетика секторундагы карыз жүгүн көбөйтөт жана акыры өлкөнүн бюджетине таасир этет.
Мындан тышкары, бөлүштүрүү компанияларынын пикири боюнча, бир ведомстводо жөнгө салуу жана көзөмөл функцияларынын топтолушу тармактын ишинин ачыктыгына терс таасир этет жана атаандаштыкты чектейт. Бул жагдай Евразия экономикалык бирлигинин жалпы электроэнергия рыногун ишке ашырууну кыйындатышы мүмкүн, анын башталышы 2027-жылга пландалган.
Ошондой эле компанияларда сунушталган өзгөртүүлөр жеке сектордун кетишине жана тармактагы жеке инвестициялардын толук нөлдөөсүнө алып келиши мүмкүн деген кооптонуулар бар.
Жогоруда айтылгандарды эске алып, бөлүштүрүү компаниялары жаңы "импорттук тарифти" көз карандысыз экспертиза жүргүзүлгөнгө чейин токтотууну талап кылышты. Ошондой эле, алар жөнгө салуучу — ТЭК департаменти жана Мамлекеттик энергетикалык инспекциянын көз карандысыздыгын камсыздоону, аларды энергетика министрлигинин карамагынан чыгарууну талап кылышты.
