Ведомстводо мугалимдердин укуктарын коргоо учурда төмөнкү деңгээлде экенин баса белгилешет. Конфликттерге жооп берүү үчүн туруктуу механизм жок, ал эми иштеп жаткан мыйзамдар педагогдорго керектүү кепилдиктерди бербейт. Билим берүү жана коомдук уюмдардын кызматкерлеринен жыйналган маалыматка ылайык, 66% дан ашык мугалимдер окуучулар жана алардын ата-энелери тарабынан кибербуллинг же түздөн-түз коркутууларга дуушар болушат. Бул адистердин кесиптен кетишине жана күйүп кетишине алып келет. Ошол эле учурда мектептер укук бузуучуларга таасир этүү боюнча натыйжалуу чараларга ээ эмес.
Мындан тышкары, мугалимдер менен билим берүү мекемелеринин жетекчилиги ортосундагы конфликттер дагы актуалдуу проблема болуп саналат, алар көбүнчө тиешелүү иликтөөсүз жана далилдерди жыйноосуз чечилет, бул эмгек мыйзамдарына каршы келет.
Андан тышкары, ашыкча бюрократия - бул курч маселе. Муғалимдер ар кандай мамлекеттик органдар үчүн 46га чейин түрдүү отчетторду толтуруп берүүгө мажбур. Бул документтердин көбү кайталап жазылып, окуу процессине түздөн-түз тиешеси жок.
Педагогдордун жүгүн жеңилдетүү үчүн министрлик алты түрдөгү отчетту жок кылды, кагаз документ жүгүртүүнүн 80%ын санариптик форматка өткөрдү, жазуу отчетторунун санын тогузга чейин кыскартты жана 31 форманы санариптештирүү үчүн аныктады. Билим берүү министрлигинде бул мугалимдердин окуучулар менен иштөө үчүн убакытын бошотту деп баса белгилешет, бирок жагдайды андан ары жакшыртуу үчүн ашыкча документтерди жыйноого мыйзамдык чектөөлөрдү бекитүү зарыл.
Ошондой эле ар кандай органдар тарабынан мыйзамсыз текшерүүлөр жана талаптар, ошондой эле педагогдорду өздөрүнө тиешелүү эмес милдеттерге тартуу, мисалы, акча чогултуу, сатып алуулар жана чарбалык иштер, кездешет. Бул ведомствонун пикири боюнча, кесиптин престижин төмөндөтөт жана коррупция коркунучун жаратат.
Мыйзам долбоору төмөнкүлөр үчүн жоопкерчиликти камтыйт:
- мугалимдерди алардын кесиптик ишмердүүлүгү менен байланышпаган иштерге тартуу;
- мыйзамда каралбаган отчеттуулук жана маалымат талап кылуу;
- мыйзамсыз текшерүүлөр;
- товарлар жана кызматтарды сатып алуу боюнча милдеттерди жүктөө;
- мугалимдердин негизги иши учурунда чет өлкөлүк иш-чараларга катышуусу.
***
2023-жылы Жогорку Кеңеш мугалимдерди кемсинтүү жана окуучулар тарабынан сыйлабастык көрсөтүү боюнча жаза чараларын караган мыйзам долбоорун караганын белгилеп өтүү керек. Башында ата-энелер же камкорчулар 2000 сомго чейин айып пулга тартылуусу сунушталган, ал эми кайталанган бузуулар үчүн 5000 сом же беш күнгө чейин камакка алуу каралган. Бирок ата-энелер коомчулугунун нааразычылыгынан кийин, ата-энелерге же камкорчуларга болгону эскертүү берилет деп чечилди.
