Эмне сунушталууда?
Мамлекеттик жөлөкпулдардын түрлөрү жана өлчөмдөрүнө арналган 5-беренеге "Бала ырысы" ай сайын берилүүчү жөлөкпул жөнүндө пункт кошуу пландалууда, бул жөлөкпул бала төрөлгөндөн баштап үч жашка чыкканга чейин берилет.Жөлөкпулдун өлчөмү Кыргызстандын өкмөтү тарабынан аныкталат.
Ошондой эле, ай сайын берилүүчү "Бала ырысы" жөлөкпулун белгилөөгө арналган жаңы 10-4-берене киргизилет.
- Бул жөлөкпул бала төрөлгөндөн үч жашка чыкканга чейин, арыз берүүгө жана жөлөкпул алгандар менен бирге жашоого шартында берилет. Эгер бир нече бала төрөлсө, жөлөкпул ар бирине берилет. Мындан тышкары, жөлөкпул абакта жаткан энелерден төрөлгөн балдарга да берилет.
- "Бала ырысы" жөлөкпулун алууга бардык үй-бүлөлөрдүн укугу бар, башка жөлөкпулдарды алууга карабастан, "бийик тоолуу аймактардын жашоочуларына көмөк" жөлөкпулунан башка.
- Жөлөкпул алуу үчүн арыз бала төрөлгөндөн кийин үч жылдын ичинде берилүүгө тийиш.
Жаңы жөлөкпулду киргизүүнүн себептери
Улуттук статистика комитетинин маалыматына ылайык, өлкөдөгү балдардын кедейчилик деңгээли 33,1% га жетет, бул жумушчу жаштагы калкка (25,7%) жана кары адамдарга (18,2%) караганда кыйла жогору.Ведомствонун маалыматы боюнча, ар бир үчүнчү бала кедейчиликте жашайт. Тамактануу көйгөйлөрү 5 жашка чейинки балдардын 14% ын камтыйт, ал эми 6 айдан 1 жашка чейинки балдардын 75% ы жетиштүү тамактанууну албайт. Бул алардын когнитивдик жөндөмдөрүнө терс таасир этет жана келечекте эмгек өндүрүмдүүлүгүн төмөндөтүшү мүмкүн, бул учурда өлкөнүн ИДПсынын 10% жоготулушуна алып келет. Эгер учурдагы шарттар сакталса, 2050-жылга карата экономикалык жоготуулар 129 миллиард сомго жетиши мүмкүн.
Учурда кедей үй-бүлөлөрдү колдоонун негизги жолу "Үй-бүлөгө көмөк" жөлөкпулу болуп саналат, ал киреше деңгээлине жараша берилет, балдардын жашын эске албай. 3 жашка чейинки балдары бар үй-бүлөлөр тамактануу, медициналык кызматтар жана кам көрүү чыгымдарынын көбөйүшү себептүү кедейчиликке көбүрөөк кабылышат.
Ошол эле учурда, балдары бар 76% кедей үй-бүлөлөр "Үй-бүлөгө көмөк" жөлөкпулун албайт, ал эми ал жөлөкпулду алган 47% ы чындыгында кедейчилик критерийлерине жооп бербейт. Маалыматтык системаларды интеграциялоодогу көйгөйлөр да коррупция схемаларынын пайда болуусуна жардам берет.
Ошондуктан, жаңы "Бала ырысы" жөлөкпулун 1 200 сом өлчөмүндө киргизүү чечими кабыл алынды, бул жөлөкпул бала төрөлгөндөн үч жашка чыкканга чейин, үй-бүлөнүн материалдык абалынан көз карандысыз берилет.
"Бала ырысы" жөлөкпулу "Үй-бүлөгө көмөк" менен бирге берилет жана төмөнкү максаттарга багытталат:
- кичине балдардын тамактануу жана кам көрүү шарттарын жакшыртуу;
- баланын толук өнүгүүсүнө көмөктөшүү;
- энелердин финансылык жүгүн азайтуу;
- балдары бар үй-бүлөлөр арасында кедейчилик тобокелдигин азайтуу;
- узак мөөнөттүү социалдык жана экономикалык кесепеттерди алдын алуу.
