- И.В. Першуков медициналык илимдер жана философия (PhD) боюнча доктор, Жалал-Абад мамлекеттик университетинде радиология жана онкология курсу менен оорукана терапиясы кафедрасын жетектейт, ошондой эле Американын кардиологдор колледжинин (FACC) жана Американын жүрөк-кан тамыр ангиографиясы жана интервенциялары коомунун (FSCAI) активдүү мүчөсү.
Интервьюдан үзүндү:
«Мурда илимий-изилдөө институттары жана борборлору илимий жана тажрыйбалык иштер үчүн финансылык жардам издеп активдүү аракет кылышкан, бирок өткөн жылы бюджеттердин көбөйүшүнө карабастан, бөлүнгөн каражаттардын бардыгы туура пайдаланылган жок. Бул илимдин өнүгүшүнө эмне тоскоол болуп жатканы жана аны кандай факторлор кармап турганы тууралуу суроолорду жаратат.»
Илимий изилдөөлөр узак убакыттан бери эл аралык мүнөзгө ээ болуп, бул медицина үчүн өзгөчө маанилүү. Көпчүлүк маалымат ресурстары АКШда жана Европалык Союзда топтолгон. Эң маанилүү акысыз медициналык ресурстардын бири АКШ Конгрессинин алдында түзүлгөн. Улуттук саламаттык институту (NIH) өзүнүн медициналык китепканасы (NLM) бар, ал өткөн кылымдан бери иштеп келет жана илимий маалыматтын эң жеткиликтүү жана кенен булагы болуп саналат. https://www.nlm.nih.gov/ сайтына кирип, көптөгөн биомедициналык маалымат ресурстарын табууга болот.
Алгачкысы — PubMed®, ал 39 миллионго жакын биомедициналык адабият боюнча жазууларды MEDLINE, адистештирилген журналдар жана онлайн китептерден камтыйт деп билдирет. Макалаларга шилтемелер PubMed Central жана басмаканалардын веб-сайттарындагы толук тексттерди камтышы мүмкүн.
Кийинки ресурс — PubMed Central® — бул биомедициналык жана жашоо илимдери боюнча толук тексттерди камтыган акысыз архив, ал АКШнын Улуттук медициналык китепканасында (NIH/NLM) жеткиликтүү.
Үчүнчү булак — Open-I — бул биомедициналык сүрөттөрдү издөөгө арналган ачык система.
Төртүнчү ресурс — MeSH (Medical Subject Headings) — бул NLM тарабынан башкарылган тезаурус, ал PubMedдеги макалаларды индексациялоодо колдонулат.
Бешинчи, жакында жабылган — ClinicalTrials.gov — бул дүйнө жүзү боюнча клиникалык изилдөөлөр боюнча маалымат алуу үчүн платформа. АКШда да финансылык жардамдын токтоп калуусу болуп кетет. Ошондуктан сайттагы маалыматтар эскирген болушу мүмкүн, ал эми иштетилген транзакциялар жаңы бөлүнүүлөрдү алуу үчүн токтотулушу мүмкүн. NIH клиникалык борбору (изилдөө ооруканасы NIH) ишин улантууда. Анын ишмердүүлүгү тууралуу толук маалымат алуу үчүн cc.nih.gov сайтына кирүүгө болот, ал эми өкмөттүн иши тууралуу актуалдуу маалыматты opm.gov сайтынан табууга болот.
Алтынчы ресурс — BLAST (https://blast.ncbi.nlm.nih.gov/Blast.cgi) — бул локалдык шайкештикти издөөнүн негизги куралы, ал биологиялык последовательдердин ортосундагы окшоштуктарды аныктап, маалымат базалары менен салыштырып, статистикалык маанилүүлүктү эсептейт.
Башка медициналык ресурстар көп, бирок негизги фактор — керектүү маалыматка жетүүнүн ылдамдыгы, бул изилдөөчүлөргө керектүү материалдарды эффективдүү табууга мүмкүндүк берет, кээде ар кандай темаларды жана формулировкаларды карап чыгып, суроолорун такташат.
Керектүү маалыматтарды тез таба билгендер илим тармагында лидерлерге айланат.
Өз тармагында да бардык нерсени билүү мүмкүн эмес. Ошондуктан китепканалар маанилүү ресурс болуп саналат, аларга муктаждыкка жараша кайрылышат, айрыкча, айына бир же дайыма билимдерин жаңыртуу жана жаңы идеяларды иштеп чыгуу үчүн.
Бул технологиялар жогорку сапаттагы интернетти талап кылат. Байланыштын маалымдалган ылдамдыгы гана эмес, ошондой эле чыгармачылык издөөнүн учурунда провайдердин жүктөлүшүнөн улам кечигүүлөр болбошу маанилүү. Интернет-каналдардын кубаттуулугу жана тышкы дүйнө менен байланыш үчүн кабелдик байланыштардын сапаты илимий маалыматка жетүүнүн ылдамдыгында негизги роль ойнойт. Эгер издөөнүн ылдамдыгы ой жүгүртүү процессинин ылдамдыгына туура келбесе, илимдин натыйжалуулугу төмөндөйт.
Ошентип, жогорку ылдамдыктагы интернет TikTok жана YouTube үчүн гана эмес, зарыл. Илими жок болбойт, бирок зарыл инфраструктура камсыздалбаса, ал олуттуу алсырап, өчүп кетиши мүмкүн. Бул жерде негизги фактор интернет болуп саналат.»
