Кадрларды даярдоодо илимий клиникалык базалар негизги роль ойнойт. Профессор жана мурдагы саламаттык сактоо министри Талантбек Батыралиев өзүнүн интервьюсунда мындай базалардын жогорку квалификациялуу дарыгерлерди даярдоодогу маанисин айтып берди.
- Талантбек Батыралиев — медициналык илимдердин доктуру, профессор, РАЕ РФ академиги жана Американын кардиологдор колледжинин активдүү мүчөсү (MD, PhD, DSc, FACC, FSCAI, FAHA, FESC).
- Резидент-дарыгерлер үчүн клиникалык базанын ролу эмнеде?
- Анекдоттон баштайын: «Доктор, резидент-дарыгер мени операция кылат деп чынбы?»
- Ооба, чын.
- Эгер ал мени «кесип алса»?
- Анда биз анын баасын төмөндөтүп, сертификат бербейбиз…».
Серьезно айтканда, бардык медициналык мекемелер жогорку деңгээлде иштебей турганын түшүнүү керек. Дүйнөдөгү мыкты клиникалар белгилүү бир мөөнөткө келишим менен иштөө үчүн ар кандай өлкөлөрдөн алдыңкы адистерди тартуу практикасын жүргүзүшөт. Бул клиникаларга өз тармактарында компетенция борборлору статусун сактоого мүмкүндүк берет.
Мындай мекемелер жаш дарыгерлер үчүн стажировка же резидентурадан өтүүчү клиникалык базалардын үлгүсүнө айланат. Бирок дүйнөдө ушундай борборлор көп эмес.
Ортолук Азияда мындай борборлордун бири — Астанадагы кардиохирургия клиникасы, анда жогорку класстагы кардиохирург Юрий Владимирович Пя иштейт. Бул клиника эң катуу эл аралык стандарттарга жооп берет. Көпчүлүк анын жетекчилигинде иштегиси келет, бирок бул ар кимдин колунан келе бербейт. Ю.В. Пя өлкөгө чакырылганда, мыкты медициналык практикаларды эске алып, борборду негиздеген. Илимий-билим берүү медициналык комплекси клиникалык багыттардын кеңири спектри боюнча жана жүрөк-кандын хирургиясында лидерлик позицияларды ээлейт.
Башка медициналык университеттер, негизинен жеке, дүйнөлүк деңгээлдеги адистер эмес, тажрыйбалуу педагогдорду — доценттерди жана профессорлорду жумушка алышат. Бул илимий багыттарды өнүктүрүүгө жана адистик алуу жана практикалык көндүмдөрдү үйрөнүүгө кеңири мүмкүнчүлүк берет.
Бир же бир нече ооруканалар менен иштеген медициналык университет же факультет ушул мекемелерде практикалык сабактарды өткөрөт. Идеалдуу шартта резидент-дарыгерлер оорукананын бөлүмдөрүндө менторлордун жана практикалык дарыгерлердин жетекчилигинде иштешет, зарыл болгон билим жана тажрыйка алышат. Окуу үчүн мугалимдер менен бөлүм дарыгерлери ортосундагы кызматташтык канчалык жакын болсо, резиденттер үчүн ошончолук көп пайда болот.
Клиникалык базалардын концепциясы жаңы эмес. Ал XX кылымдын ортосунда пайда болгон, анткени илим, билим берүү жана клиникалык практика биригип, адистерди даярдоодо эң жакшы натыйжаларды берген.
- Бүгүнкү күндө абал кандай?
- Көптөгөн өлкөлөрдө медициналык ВУЗдар практикалык саламаттык сактоо үчүн азыраак мааниге ээ болуп жатат. Постсоветтик мейкиндикте саламаттык сактоо жетекчилери медициналык ВУЗдарды ооруканалар үчүн жүк катары карап, алардын функцияларын чектөөгө аракет кылышат. Бирок, адатта, медициналык кафедралар жок болгон жерде, медициналык практика да жабыркайт, жана кээ бир ооруканалар өздөрүн натыйжасыз деп эсептеп жабылат.
- Жаш дарыгерлер зыян келтирбеши үчүн жогорку класстагы дарыгерлерди даярдоо жана бейтаптардын укуктарын кантип айкалыштырууга болот?
- Албетте, бейтаптардын укуктарын жана мыйзамдарын катуу сактоо керек. Жаш дарыгерлерге муляждарда алдын ала машыгып албастан, бейтаптарга биринчи инъекцияларды же кесмелерди жасоого уруксат бербеши керек.
Ошентсе да, эч кандай муляж клиникалык практиканын чыныгы тажрыйбасын алмаштыра албайт. Бул жерде менторлор маанилүү роль ойнойт. Эгер жаш дарыгер тажрыйбалуу ментордун көзөмөлүнсүз иштесе, каталардын тобокелдиги кыйла жогорулайт. Бирок, эгер жанында тажрыйбалуу дарыгер-педагог болсо, жаш дарыгерлерден турган команда ментордун жетекчилигинде бейтап үчүн коркунуч туудурбайт, бул бир жаш дарыгердин колдоосуз иштөөсүнө караганда.
Биздин мыйзамдар уникалдуу, анткени алар бейтаптардын укуктарын коргоого мүмкүндүк берет, ошол эле учурда жаш дарыгерлерге сапаттуу клиникалык базаларда билим алууга, практикалык тажрыйка алууга мүмкүнчүлүк берет, бейтаптарга зыян келтирбестен.
Этикалык маселелерди жана ВУЗдар менен ооруканалардын ортосундагы өз ара аракеттешүүнү туура уюштуруу маанилүү болуп калууда.
