Америкалык психологдор ассоциациясы тарабынан жарыяланган изилдөөнүн маалыматтары, чоң эне жана чоң аталардын неберелерине кам көрүүсү когнитивдик төмөндөөгө каршы коргоочу фактор болуп кызмат кыла аларын көрсөтөт.
Нидерланддагы Тилбург университетинин башкы изилдөөчүсү Флавия Черечес, көптөгөн кары адамдар неберелерине кам көрүү менен активдүү шугулданып, бул алардын үй-бүлөлөрүн колдоп гана тим болбостон, коомго да пайда алып келерин белгиледи.
«Анткен менен, мындай кам көрүүнүн өзүнүн чоң эне жана чоң аталардын ден соолугуна кантип таасир этери жөнүндө суроо калууда. Биз неберелерине кам көрүүгө катышуу алардын ден соолугуна оң таасир эте алабы жана когнитивдик өзгөрүүлөрдү жайлатабы дегенди изилдөөгө чечим кабыл алдык», - деп кошумчалады ал.
Изилдөөнүн алкагында 2887 чоң эне жана чоң атанын маалыматы талданган, алар English Longitudinal Study of Ageing изилдөөсүнө катышкан. Бардык респонденттер 50 жаштан жогорку, орточо жашы 67 жашты түзгөн. Тестирлөө жана суроолор 2016-жылдан 2022-жылга чейин үч жолу өткөрүлгөн.
Катышуучуларга акыркы жыл ичинде неберелерине кам көрүшкөнү тууралуу суроолор берилген, ошондой эле кам көрүүнүн жыштыгы жана мүнөзү тууралуу маалымат жыйналган.
Кам көрүүнүн түрлөрү
Ар түрдүү кам көрүү түрлөрүнө түнкү көзөмөл, ооруп жаткан неберелерге жардам берүү, биргеликте оюндар, эс алуучу иш-чараларга катышуу, окууга жардам берүү, мектепке жеткирүү жана тамак даярдоо кирген.
Когнитивдик тесттердин натыйжаларын салыштырганда, изилдөөчүлөр неберелерине активдүү кам көргөн чоң эне жана чоң аталардын эс тутуму жана сөздөрдү колдонуу боюнча жогору натыйжаларды көрсөтүшкөнүн байкашкан. Бул айырмачылыктар катышуучулардын жашы жана жалпы ден соолугу эске алынганда да сакталган. Паттерн кам көрүүнүн жыштыгына жана иш-аракеттердин түрүнө карабастан өзгөрбөй калган.
Чоң энелер арасындагы айырмачылыктар
Кызыктуусу, изилдөө чоң энелер неберелерине кам көрүүгө катышкан учурда, убакыттын өтүшү менен когнитивдик төмөндөөнү азыраак көрсөтүшкөнүн аныктады.
«Бизди өзгөчө таң калтырганы, чоң энелер жана чоң аталардын опекун катары ролу когнитивдик функцияларга кам көрүүнүн жыштыгы же неберелер менен жасалган конкреттүү аракеттерден көбүрөөк таасир этет», - деп белгиледи Черечес. «Бул натыйжаларды тастыктоо үчүн кошумча изилдөөлөрдү жүргүзүү зарыл. Эгер неберелерине кам көрүү чындап эле пайда алып келсе, анда ал, көрүнөт, жардамдын жыштыгына эмес, неберелерине кам көрүүгө катышуу тажрыйбасына байланыштуу».
Үй-бүлөлүк контексттин мааниси
Черечес үй-бүлөлүк динамика жана башка факторлордун алынган натыйжаларга таасирин тереңирээк изилдөөнүн маанилүүлүгүн баса белгиледи. Кам көрүү жүргүзүлгөн шарттар анын натыйжалуулугуна олуттуу таасир эте алат.
«Коомдук колдоо көрсөтүүчү үй-бүлөлүк чөйрөдө жүргүзүлгөн ыктыярдуу кам көрүү, стресс шарттарында, алар өздөрүн колдоого алынбайт же кам көрүүнү милдет катары кабыл алганда, чоң энелер жана чоң аталарга башкача таасир этет», - деп кошумчалады ал.
